So sánh mái bạt căng, mái tôn và polycarbonate theo từng tiêu chí

So sánh ba hệ mái trên cùng một bài toán

Câu hỏi “nên làm mái bạt căng, mái tôn hay polycarbonate” chỉ trả lời được khi ba phương án cùng che một khu vực, cùng phạm vi công việc và cùng điều kiện hiện trường. Nếu một chào giá đã gồm móng, khung và thoát nước còn chào giá kia chỉ tính tấm lợp, kết quả so sánh không còn ý nghĩa.

Trong bài này, ba hệ được hiểu như sau:

• Mái bạt căng cố định: tấm màng được căng trước và giữ bởi biên, góc và kết cấu đỡ; hình dáng mái là kết quả của lực căng đó.
• Mái tôn: tấm thép có lớp mạ hoặc sơn, tạo sóng, bắt lên xà gồ của khung.
• Mái polycarbonate: tấm nhựa đặc hoặc rỗng nhiều lớp, bắt lên khung bằng hệ nẹp, vít hoặc thanh định hình của từng nhà sản xuất.

Mái xếp và bạt thu kéo là hệ khác, có cơ cấu vận hành riêng, nên không nằm trong bảng so sánh này. Bài không xếp hạng “rẻ hơn” hay “bền hơn”: các nhận định đó phụ thuộc mã vật liệu, thiết kế và điều kiện sử dụng, và phải dựa vào hồ sơ của từng dự án.

Bảng tiêu chí: đặt ba phương án cạnh nhau

Bảng dưới đây không đưa ra kết luận. Mỗi ô là điều cần hỏi hoặc cần thấy trong hồ sơ, để ba phương án được so trên cùng một mặt bằng thông tin.

Các mục trong bảng được giải thích ở những phần dưới, kèm nguồn của nhà sản xuất hoặc đơn vị chuyên ngành.

Hình dáng và kết cấu đỡ

Khác biệt lớn nhất nằm ở cách tấm lợp làm việc. Tôn và polycarbonate là tấm tương đối cứng, nằm trên xà gồ hoặc thanh đỡ. Màng căng thì mềm; theo Fabric Architecture, bước đầu tiên khi thiết kế là tạo hình dáng có đủ lực căng trước để màng không rung phần phật. Vì vậy mái bạt căng luôn có độ cong, và lực căng truyền vào cột, cáp, điểm neo.

Với mái tôn, Lysaght lưu ý mỗi biên dạng tấm chỉ phù hợp đến một độ dốc tối thiểu nhất định. Với polycarbonate, cách bắt tấm, khoảng cách thanh đỡ và độ uốn phụ thuộc hệ của từng nhà sản xuất. Cả ba hệ đều cần khung và móng được thiết kế cho đúng tải trọng tại nơi đặt; không hệ nào “miễn” phần kết cấu.

Ánh sáng và không gian dưới mái

Tôn thép không cho ánh sáng đi qua, nên khu vực dưới mái phụ thuộc ánh sáng từ các phía hở hoặc đèn. Màng kiến trúc thì khác: Birdair, một đơn vị chuyên về kết cấu màng, mô tả các loại màng như PTFE, PVC và ETFE là vật liệu trong mờ, tạo ánh sáng khuếch tán dưới mái. Mức xuyên sáng cụ thể phải lấy từ tài liệu của đúng mã màng.

Polycarbonate cũng cho ánh sáng đi qua, nhưng mức xuyên sáng thay đổi rất nhiều theo màu và cấu tạo. Trang sản phẩm SUNLITE của Palram công bố các giá trị khác nhau cho tấm trong, tấm màu và tấm phản quang. Khi so sánh, nên yêu cầu bảng thông số của đúng mã tấm và màu được chào, thay vì dùng tên chung “poly”.

Nước mưa, độ dốc và tiếng mưa

Mỗi hệ xử lý nước mưa theo cách riêng, và đều cần được tính trong thiết kế:

• Mái tôn: tài liệu PAB03 của Lysaght cho biết chiều dài mái tối đa để thoát nước phụ thuộc độ dốc, cường độ mưa và biên dạng tấm, và khuyến nghị người có chuyên môn phù hợp thực hiện phép tính.
• Mái bạt căng: Architen đưa phân tích nước mưa vào quy trình thiết kế; Fabric Architecture lưu ý phân tích kết cấu là bước chỉ ra vùng có thể đọng nước.
• Mái polycarbonate: độ dốc, chiều đặt tấm và chi tiết mép cần theo hướng dẫn lắp đặt của nhà sản xuất tấm được chọn.

Tiếng mưa là điều nhiều chủ đầu tư hỏi về mái tôn. Lysaght mô tả giải pháp đặt lớp chăn cách nhiệt sát mặt dưới tấm để giảm dao động khi mưa rơi, và lưu ý hiệu quả kém đi nếu lớp này không ép sát. Với màng căng và polycarbonate, chưa có số liệu so sánh chung; nếu tiếng mưa quan trọng, hãy hỏi đơn vị thiết kế và yêu cầu tài liệu của vật liệu được chào.

Nhiệt độ, môi trường và chi tiết lắp đặt

Polycarbonate giãn nở theo nhiệt độ. Palram khuyến nghị chừa khe tại chỗ tấm gặp tường, khoan lỗ vít rộng hơn thân vít và không siết quá chặt, vì giãn nở không được kiểm soát có thể làm tấm cong vênh hoặc nứt. Cũng theo Palram, phần lớn tấm chỉ có lớp chống UV ở mặt được đánh dấu, và mặt đó phải quay ra ngoài.

Với mái tôn, môi trường quyết định lựa chọn vật liệu. Tài liệu của Lysaght có bảng chọn vật liệu theo khoảng cách tới biển và gợi ý loại riêng cho khu vực gần biển hoặc gần nguồn khí thải công nghiệp.

Với màng căng, Serge Ferrari mô tả màng composite gồm cốt sợi polyester phủ hỗn hợp PVC, có phụ gia giúp chậm cháy và chống UV. Mỗi mã sản phẩm có tài liệu riêng; bài vật liệu mái bạt căng hướng dẫn cách đọc tên và mã màng.

Với cả ba hệ, các thông tin về chống cháy, độ bền hay bảo hành chỉ có giá trị khi lấy từ tài liệu của đúng mã vật liệu, kèm điều kiện áp dụng bằng văn bản.

Chi phí và độ bền: vì sao bài này không xếp hạng

Các chào giá thường khác nhau không chỉ ở đơn giá tấm lợp mà ở phạm vi: móng, khung, thoát nước, chi tiết tiếp giáp với công trình hiện hữu, biện pháp thi công và hồ sơ bàn giao. Đặt hai con số cạnh nhau khi phạm vi khác nhau dễ dẫn đến kết luận sai.

Độ bền cũng không thể so bằng tên vật liệu. Tuổi thọ của tấm lợp phụ thuộc mã sản phẩm, môi trường, thiết kế chi tiết và bảo trì. Về bảo trì màng căng, Architen cho rằng tần suất vệ sinh nên dựa vào điều kiện tại chỗ và khuyến nghị kiểm tra trực quan định kỳ. Hãy yêu cầu mỗi bên ghi rõ điều kiện bảo hành và hướng dẫn bảo trì bằng văn bản.

Bài cách tính chi phí mái bạt căng có danh mục hạng mục để đặt các chào giá trên cùng một phạm vi.

Câu hỏi nên đặt theo từng công năng

Không có hệ mái phù hợp cho mọi công năng. Bảng dưới đây gợi ý câu hỏi nên đặt khi so sánh cho từng loại công trình.

Nếu đã nghiêng về màng căng nhưng chưa chọn được dáng, bộ mẫu mái bạt căng xếp ảnh tham khảo theo hình dáng và công năng.

Chuẩn bị gì để nhận các phương án so sánh được

1. Sơ đồ khu vực cần che, kèm vị trí cửa, lối đi, lối xe và công trình xung quanh.
2. Ảnh hiện trạng chụp từ nhiều hướng, kể cả mặt tường hoặc mái hiện hữu nếu định tựa vào.
3. Yêu cầu sử dụng: che nắng, che mưa hay cả hai; có cần ánh sáng tự nhiên dưới mái không; tiếng mưa có quan trọng không.
4. Đề nghị mỗi bên chào cùng một phạm vi và ghi rõ mã vật liệu, phần đã gồm và chưa gồm.

Danh mục đầy đủ hơn có trong bài khảo sát và brief mái bạt căng. Phần cấu tạo và hồ sơ của hệ màng căng được trình bày ở kỹ thuật mái bạt căng; trang tổng quan mái bạt căng và chuyên mục Mái bạt căng tập hợp các bài liên quan.