Thoát nước mái bạt căng: đọng nước, rò nước và ngưng tụ

Nước mưa đi trên mái bạt căng như thế nào

Mái bạt căng không có lớp ngói hay độ dốc phẳng đều như mái tôn. Nước chảy theo độ cong của mặt màng, từ điểm cao về điểm thấp, rồi rời mái ở biên hoặc ở các điểm được bố trí sẵn. Architen Landrell cho biết phần lớn mái của họ dẫn nước ra mép rồi để nước chảy tự nhiên; với một số mái, có thể lắp máng hoặc bộ chuyển hướng để đưa nước xuống đất.

Một bài trên Fabric Architecture Magazine mô tả cách khác: các điểm thấp dạng phễu ngược gom nước như cái phễu, và chi tiết thoát nước được thiết kế dựa trên lượng nước chảy ra tính toán từ mặt màng. Hai cách cho thấy đường nước là một quyết định thiết kế, không phải việc xử lý sau.

Trong quy trình của Architen Landrell, phân tích nước mưa là một bước cùng với tìm dạng, phân tích phần tử hữu hạn và thiết kế chi tiết liên kết. Bài thiết kế kết cấu mái bạt căng nói thêm về các bước này.

Đọng nước trên mặt màng: vì sao cần người có chuyên môn

Đọng nước (ponding) là khi nước không thoát mà tụ lại thành vũng trên mặt màng. Một bài trong hội nghị của Hiệp hội Kết cấu Vỏ và Không gian (IASS) mở đầu bằng nhận định rằng đọng nước mưa là một vấn đề then chốt khi thiết kế kết cấu căng.

Nghiên cứu của Zajac, Lang và Němec nêu thêm: tải tác dụng có thể làm mặt màng đổi sang dạng cong cùng chiều, và trong các mô hình được xét, mặt cong nhiều theo cả hai phương chống tích tụ nước tốt hơn; tải tích tụ làm tăng nguy cơ hư hỏng, và tải lặp lại có thể ảnh hưởng mức căng trước.

Vì vậy, vũng nước trên mái không nên xem là chuyện thẩm mỹ. Nó có thể liên quan đến hình dáng ban đầu, độ căng, biên hoặc chi tiết thoát nước, và chỉ người có chuyên môn mới xác định được. Chủ đầu tư không nên tự gạt nước, chọc lỗ thoát hay chỉnh neo để “cho nước chảy”.

Rò nước, dột hay ngưng tụ: phân biệt bằng quan sát

Thấy nước dưới mái chưa đủ để kết luận mái bị thủng. Một ảnh chụp hiện tượng cũng không xác nhận nguyên nhân. Bảng dưới giúp ghi nhận cho đúng trước khi mời kiểm tra.

Về ngưng tụ, tài liệu hiệu năng của Architen Landrell nêu rằng ngưng tụ dễ xảy ra với mái che không gian kín có sưởi, và độ dốc mái, chi tiết biên cùng thông gió có thể hạn chế vấn đề. Mái che ngoài trời thoáng khác với không gian kín; ở khu gần bể bơi hay khu bếp, nguồn ẩm bên dưới cũng cần được ghi lại.

Việc chẩn đoán cần xét nhiệt độ, độ ẩm, thông gió và cấu hình thực tế. Thêm một lớp hay đổi vật liệu không chắc làm hết ngưng tụ; phương án phải được kiểm tra cho dự án.

Quan sát và ghi nhận từ mặt đất

Phần lớn thông tin hữu ích có thể thu thập mà không cần lên cao:

1. Chụp ảnh và quay video ngắn từ mặt đất trong và sau mưa, ghi ngày giờ.
2. Đánh dấu vị trí trên sơ đồ hoặc ảnh tổng thể: gần cột nào, góc nào, mép nào.
3. Ghi mức mưa theo cảm nhận (nhỏ, vừa, lớn), có gió hay không, hướng gió.
4. Nếu thấy giọt nước khi trời không mưa, ghi giờ và tình trạng không gian bên dưới.
5. Ghi lại lá cây, rác hay vật lạ nhìn thấy được trên mái hoặc ở máng.
6. Ghi lần mưa đầu tiên thấy hiện tượng, và các thay đổi gần đây quanh mái.

Nhật ký này cũng là phần mở đầu cho hồ sơ bảo trì mái bạt căng. Architen Landrell khuyến nghị kiểm tra trực quan về an toàn định kỳ và đề nghị liên hệ đơn vị chuyên môn khi có hư hỏng kết cấu hoặc vết rách.

Những việc không nên tự làm

Mái bạt căng làm việc nhờ lực căng trước trong màng, cáp và liên kết. Thao tác sai có thể làm hỏng màng hoặc gây nguy hiểm cho người làm và người bên dưới.

• Không trèo lên mái hay đứng trên màng để gạt nước, kiểm tra hoặc vệ sinh.
• Không chọc, rạch màng để tạo lỗ thoát nước.
• Không tự nới, siết neo, tăng đơ hay cáp để đổi độ dốc.
• Không dùng hóa chất, máy xịt áp lực hay keo, băng dính để bịt điểm rò.
• Không treo thêm vật hoặc gắn thêm máng vào màng khi chưa có thiết kế.

Khi nước tràn vào khu vực có điện, lối thoát hoặc người qua lại, hãy khoanh vùng an toàn từ mặt đất và liên hệ đơn vị có chuyên môn.

Câu hỏi nên đặt cho đơn vị có chuyên môn

Khi mời kiểm tra, mang theo nhật ký và hồ sơ đang có, rồi hỏi:

• Hồ sơ thiết kế thể hiện điểm cao, điểm thấp và đường nước ở đâu? Hiện trạng có khớp không?
• Vũng nước, nếu có, liên quan đến hình dáng, độ căng, biên hay chi tiết thoát nước?
• Điểm nhỏ giọt nằm ở đường hàn, góc, liên kết hay do nước tràn từ mép?
• Hiện tượng khi không mưa có phải ngưng tụ không, và cần đo gì để kết luận?
• Việc kiểm tra cần tiếp cận trên cao thế nào, biện pháp an toàn ra sao?
• Kết luận và đề xuất có được ghi bằng văn bản, kèm phạm vi và người chịu trách nhiệm không?

Nếu cần làm rõ đường hàn hay vật liệu, bài vật liệu mái bạt căng gợi ý tài liệu nhà sản xuất nên đối chiếu.

Thoát nước trong hồ sơ thiết kế, nghiệm thu và bàn giao

Phòng ngừa tốt hơn xử lý về sau. Bản đặc tả mẫu H90 của Architen Landrell cho thấy cách đưa nước mưa vào hồ sơ: chi tiết màng phải theo chiến lược thoát nước mưa; nước không được thấm qua vật liệu, đường may hay rò qua liên kết; khi hoàn thành, mái phải kín nước, tự thoát nước và các cửa thoát nước mưa phải thông.

Từ đó, chủ đầu tư có thể yêu cầu ghi trong hồ sơ: hướng và điểm thoát nước, nước rơi xuống đâu so với lối đi và khu sử dụng, có máng hay không, ai giữ máng thông. Các điểm này nên được kiểm tra khi nghiệm thu mái bạt căng và lưu cùng hướng dẫn bảo trì.

Đọc tiếp theo công năng

Mỗi công năng có câu hỏi riêng về nước rơi xuống đâu và ai bị ảnh hưởng:

• Mái bạt căng nhà xe và mái bạt căng lối đi, hành lang
• Mái bạt căng bể bơi và mái bạt căng kho, nhà xưởng
• Khảo sát và brief mái bạt căng

Xem toàn bộ bài trong chuyên mục mái bạt căng.